Van ene Malva en d'r Bacchanale...
Een verhelderend blog over verwarring rond een beeld dat verdween
Gepubliceerd op vrijdag 3 juli 2026
Theaterbezoek was voor de 19e-eeuwse beau monde dé manier om die dodelijke saaiheid van het 'te weinig om handen te hebben' voor een flink aantal uren te doorbreken. Dit niet alleen met een voorstelling als amusement, maar ook en misschien wel met name door het sociale contact. Om 'gezien te worden,' in de loges, tijdens de weelderige soupé's die in de vele lange pauzes werden gebruikt, en zelfs ook tijdens de voorstellingen, want in tegenstelling tot wat wij nu zijn gewend bleef tijdens de voorstelling het vaak nog op gas brandende zaallicht op een laag pitje branden (Werd er compleet gedoofd, dus met de gaskraan geheel dichtgedraaid, dan kreeg men het zaallicht tijdens de voorstelling niet meer aan... Uit was ook werkelijk uit!).
Vorstenhuizen die mee wilden tellen hielden er complete orkesten, theater- en balletgezelschappen op na, zo ook de Romanovs, de Russische Tsarendynastie, die met het Keizerlijke Mariinsky theater een fortuinen verslindend, voor die tijd gigantisch theaterbedrijf draaiende hielden, inclusief de erbij behorende opleidingen.
Als de in Marseille geboren en al bijna vijf decennia aan het Keizerlijke ballet verbonden 'huischoreograaf' Marius Petipa in 1899 op zijn 81ste aan Les Saisons begint - een allegorisch ballet in een acte en vier scenes - heeft hij eigenlijk de als dirigent en componist aan het Mariinsky verbonden Riccardo Drigo op het oog om er de muziek bij te schrijven. Drigo, die op zijn beurt waardering heeft voor zijn jongere collega Glazunov (ze componeren beiden voor het ballet) gunt het echter zijn vriend Alexander en kiest zelf voor Les millions d'Arlequin, het tweede ballet, dat de schier onvermoeibare Petipa om de Tsaar met zijn familie en genodigden naar behoren te amuseren, voor het komende seizoen op stapel heeft staan.
Foto boven: de glorieuze zaal van het Mariinsty theater, met links voorin en hier rechts: de z.g. tsarenloge. (Uw blogschrijver zat met partner Wim veertig jaar geleden ooit samen met de Engelse ambassadeur in zo'n schitterende loge bij een opera...
Théâtre du Châtelet, Eugène Galien-Laloue (1851-1941), dé schilder van het Parijs gedurende 'La Belle Époque...'
Les Saisons beleeft haar première op 20 februari 1900 in het Hermitage theater (het hoftheater met 270 zitplaatsen in het winterpaleis, speciaal gebouwd voor Catharina de grote) voor het voltallige keizerlijke hof. In 1907 verzorgt de danser en choreograaf Nikolai Legat de heropvoering in het Mariinsky theater, in 1908 gebruikt choreograaf Mikhail Fokine de muziekdelen 'tableau IV L’Automne no.14 Grande bacchanale des saisons' voor zijn nieuwe ballet 'Une Nuit d'Égypte' voor ditzelfde theater, en op de gedenkwaardige 2e juni 1909 schrijft de Ballets Russes van Serge Diaghilev er geschiedenis mee, maar nu door het als première van Fokine's ballet 'Cléopâtre,' voor het eerste Parijse seizoen in het Théâtre du Châtelet ten tonele te voeren.
Als mijn trouwe volgers deze complexe opsomming hebben overleefd en in het verleden goed opgelet (!) dan zou bij de naam 'Diaghilev' als kersverse selfmade Entrepreneur in Podiumkunst op zijn minst een bel moeten gaan rinkelen (zie mijn blog 2), want Serge was naast opmerkelijk en wellicht zelfs geniaal, ook een walgelijk ijdele egotripper, die als 'de baas van 't spul' met zijn schier onverzadigbare behoefte om "groots en meeslepend te leven" zelf maar wat graag de spotlights opzocht. Die zo graag de aandacht naar zich toe trok, dat een andere Star in Wording met groot commercieel inzicht: nl. zijn ballerina Anna Pavlowa, dacht 'Oh... maar dat kan ik ook, én zelfs beter...' en na het seizoen de benen nam en voor zichzelf begon! (Hierin aangemoedigd door haar manager, de Rus Victor Dandré met wie ze in 1914 zou trouwen.)
De Grande Bacchanale uit de 'restage' van Les Saisons door Nicolai Legat, in 1907 (zie boven!), door Pavlowa gedanst met Samuil Andreanov, wordt door Mikail Fokine speciaal voor haar omgebouwd tot 'standalone vehikel' waarmee ze met een partner in haar eigen programma furore kan maken. Meeliftend op de sensatie rond die Parijse kennismaking met het Ballets Russes, wordt het duet 'Bacchanale Russe,' door haar na afloop van het seizoen bij een benefiet voor aardbevingsslachtoffers in de Parijse Grand Opera samen met Mikhail Mordkin (ook danser bij de Ballets Russes maar niet met Pavlowa) voor het eerst op 25 juli 1909 gedanst.
Haar biograaf Keith Money schrijft hoe Pavlowa na 'n vurige achtervolging in een staat van extatische uitputting op de grond viel:
"Die twee renden onder een sluier het podium op en namen te midden van alle gehaast af en toe sensuele poses aan tijdens een adagio. Ze doken en draaiden met bijna dierlijke kracht en omhelsden elkaar. Mordkin was wild extravert en ongeremd, en zijn pure fysieke aanwezigheid bracht de vamp in Pavlova naar boven. Samen hadden ze goud in handen..."
Glazunov opus 67, l'automne, bacchanale & adagio USSR State Symphony Orchestra olv Evgeny Svetlanov
Maandagavond 18 april 1910 staan Pavlova & Mordkin met een eigen groep en het orkest olv de nog piepjonge Adrean Boult in het Londense Palace Theater. De London Standard kondigt ze luidruchtig aan als 'The leaders of the Imperial Russian Ballet,' zodat Diaghilev, het patent op 'Zijn Ballet Russes' verliezend, fijntjes 'n hak wordt gezet en de eerste verwarring gesticht...
In de zaal zitten dochter en moeder Hoffman, die op weg naar Parijs (waar Malvina op kosten van d'r peettante bij de sinds de expositie - Place de l'Alma Parijs 1900 - fameuze Auguste Rodin op beeldhouwles wil) eerst even Londen aandoen. Het is voor Malva de allereerste maal dat ze het Bacchanale Russe gedanst ziet worden, een ervaring waar ze haar hele verdere leven niet meer los van zal komen.
Weer in de lichtstad terug, wordt Malva al vrij snel meegesleurd de avant-gardistische kunstscene in. "Van soirée's bij Gertrude Stein tot cafés in Montparnasse, met meer leden van de kring (..) na een wilde nacht met dansen en absint drinken, zingend op weg naar huis met de hele sliert (..) arm in arm, slingerend over de Boulevard Saint-Michel..." Zoals ze het zich jaren later nog zo goed zou weten te herinneren. (Yesterday Is Tomorrow, a Personal History 1965)
Na veelvuldig aandringen is ze welkom als leerling in het Parijse atelier van de dan al ruim zeventigjarige Rodin die gecharmeerd, haar al snel vraagt voor zijn landgoed te Meudon. Auguste ervaart in zijn jonge ambitieuze leerlinge de wil 'beweging in sculptuur te bevriezen,' iets waar hij gezien zijn eerdere contacten met moderne danspioniers Loie Fuller en Isadora Duncan zelf ook constant naar zocht. Er groeit al snel een hechte mentor-leerling band die tot aan zijn dood zal voortduren.
Bij de Salon des Beaux-Arts (Parijs, Grand Palais 1911) toont ze haar eerste op 't 'Bacchanale Russe' gebaseerde dansbeeld, getiteld 'Russische dansers,' gecreëerd vanuit haar herinnering (afm. 27,5 x 30 cm.), en behaalt er de Prix d'Excellence mee... The American-Rodin is born!
In 1912 verschijnt als vervolg erop 'La Bacchanale.' Althans volgens de foto in de New York Times van 22 december 1912. Er zou een exemplaar moeten staan in het Metropolitan Museum of Art NY. Daar die echter geen scherpe foto beschikbaar stellen, en de bronnen vanaf nu verwarring stichten, houdt uw blogschrijver het voorlopig veilig op de kiek in de New York Times...
Voortbordurend op haar 'op-eigen-benen-succes,' investeert Pavlova in 1912 een deel van de winst in de aankoop van Ivy house, de Londense villa die vanaf dan haar vast woonplaats gaat worden, laat zich als heuse balletdiva graag door de pers fotograferen, en kibbelt met d'r manager Victor Dandré over een 'eigen gezelschap' voor 'n maar liefst tweejarig wereldtournee...
Dit alles slechts drijvend op de kreet "Ballet Russes," door Diaghilev verkocht als vernieuwend 'danstheater,' waar hij aan de weg timmerende kunstenaars als Picasso, Strawinsky en Cocteau bij betrekt om dat 'choquerend, constant vernieuwende' ervan ook echt waar te kunnen maken.
Pavlova daarentegen, die 'n voorkeur heeft voor het behoudende 19e-eeuws repertoire, zal gaan reizen langs theaters waar alleen de kop Sterren van de Ballet Russes in de pers zalen al vol doet lopen. En als het Bacchanale Russe wordt gedanst, is het met Novikoff, Volinine of een niet genoemde danser uit haar groep. Met Mordkin verkeert ze sinds ze hem op 't toneel in zijn gezicht heeft gemept in hevige onmin. Kwestie van 'incompatibilité d'humeur...'
Als Pavlova met haar gezelschap van de oceaanstomer Kaiser Wilhelm II in New York van boord komt, is het 8 okt 1913. Op tournee in het voorjaar van 1914 en op de thee bij Otto Kahn, voorzitter van de raad van bestuur van de Metropolitan Opera New York (die had de Bacchanale Russe met Mordkin in Parijs gezien en Pavlova een contract toegezegd), stelt mevr. Kahn de ook aanwezige Malvina aan haar voor.
Vanaf dat moment woont Malva repetities bij; maakt schetsen, die Pavlova op haar beurt, ervan genietend haar Muze te zijn, corrigeert. En natuurlijk komt Malvina's bijna obsessieve hunkering het 'Bacchanale Russe' steeds beter in plastiek te vereeuwigen weer ter sprake...
Midden juli 1914, als ze voor even terug in Parijs Rodin die schetsen laat zien, denkt hij aan de wanddecoraties bij de oude Grieken, waar Isadora Duncan ook haar inspiratie vandaan had gehaald. Hij complimenteert haar ermee en ziet de spanning en beweging erin in zijn gedachten al terug in een bas-reliëf (of fries).
Eind augustus, vlak na het uitbreken van WO I op 28 juli, ontmoet ze op de thuisreis naar de VS Pavlova kort op haar landgoed Ivy House; vertelt van haar plan het Bacchanale Russe in een bas-reliëf te 'bevriezen.' Hoewel Pavlova, i.v.m. de onzekere oorlogssituatie al druk met haar vertrek eind van 't jaar zegt te zijn, begint ze direct vol enthousiasme te poseren. Malvina schrijft: "Ze danst door de kamer, draait rond, valt en probeert opnieuw de Bacchanale-poses. Ik herschik de groepen in het fries, plan nieuwe en bestudeer alsof een visioen zich voor me opent... dat alles slechts voor één blik; voor de val van de sluier het voor altijd verbergt..."
In oktober 1914 zijn Malvina en Pavlova beiden weer terug in New York. Februari 1915 staat Pavlova met haar gezelschap vier weken lang in het New York Century Opera House, en nog diezelfde maand komt het tot een poseersessie in Malvina's New Yorkse atelier voor een fotoshoot, dit mede op aanraden van maitre Rodin, die er in zijn jonge jaren al zeer geïnteresseerd druk mee geweest was (Zie de blogs 2 & 3 voor de invloed van vroege fotografie op de wereld der scheppende kunsten).
Daar Pavlova de partnerrol in het Bacchanale Russe, (Novikoff had haar inmiddels verlaten) voor de Duitse tournee (jan./febr. 1914) toe had gewezen aan Andreas Pavley, een van haar eigen jongere dansers uit de groep, vraagt ze hem voor de fotoshoot mee. Volgens Serge Oukrainsky in 'My Two Years with Anna Pavlova,' vond ze zijn houdingen en bewegingen daar in feite het meest perfect voor.
Serge schreef ook het vreemd te vinden dat ze Pavley, die door de lessen van maitre Cecchetti technisch juist zo enorm was opgebloeid, op de bühne zo opvallend weinig dansante rollen gaf. Hij zocht de reden in het leeftijdsverschil, met andere woorden: Pavlova kon als 'superstar' maar moeilijk een mooie jonge danser naast haar velen, en hij sloeg de plank niet ver mis! (ik kom hier later nog op terug...)
Vanaf dan wordt er in Malvina's atelier slechts nog koortsachtig gewerkt. Wie goed inzoomt op de 3e foto hier links, een kiek uit haar atelier, ziet de schetsen en opnames van de fotoshoot hangen onder het fries (in dit blog fries no. 1) dat ze uit een brede reep harde was aan het snijden en kneden en schrapen is... En natuurlijk wordt er hartgrondig geklaagd!
In een brief aan haar nicht Ellen schrijft ze:
"Ik heb nog nooit zo'n lastig probleem bij de hand gehad – het is vreselijk – ik bid dat ik nooit meer de drang zal ervaren twee vliegende wezens samen in was te beeldhouwen. Als je eens kon zien wat voor capriolen ik uithaal om mijn twee modellen samen in die pose te krijgen!"
En Pavlova, "die weliswaar reuze vriendschappelijk Malvina's schetsen corrigeert en zo meelevend aangeeft hoe de voet in de balletspitz moet worden gestrekt," zou de geldbeluste Pavlova niet zijn geweest als ze er geen publicitair slaatje uit had weten te slaan!
Het paginavullende artikel van 28 februari 1915 in de Boston Evening Post spreekt voor zich, en mijn volgers die het graag lezen verwijs ik naar de pdfversie in de Bieb (of via de menubalk!). Bloglezers met een scherpe blik herkennen zonder twijfel Malvina's schets van Pavlova & Pavley in haar middelste bas-relief hieronder!
Voor het echter tot de realisatie van het bas-reliëf, gebaseerd op die complete fotoshoot en grootte die Malvina uiteindelijk voor ogen staat, komt moet er met WO I als spelbreker tot 1924 worden gewacht. Maar met diezelfde hartstocht als voor haar Bacchanale Russe zet Hoffman zich in de er tussen liggende jaren in voor de vereniging "Appui aux artistes," die onder de patronage van Rodin geld inzamelt om gaarkeukens voor Franse kunstenaars en familie open te houden, en werkt mee aan het Italian Alley Festa, een straatcarnaval (New York 1917) ten bate van het Rode kruis...
Tussen al die bedrijvigheid door blijkt er toch af en toe tijd voor een beeld; in 1917 verschijnt Bacchanale Russe, een 1 mtr hoog brons. En voor een van mijn volgers gaan mailen "maar dat is het beeld uit die krant van 1912..." dát lijkt maar zo! Let bijv. op de rechterhand waarmee de danseres het doek vasthoudt! Bij dat uit 1912 steken de vingers er bovenuit, daarnaast heeft haar hoofd een andere stand!
Dit logischerwijs op een foto uit de fotoshoot geïnspireerd beeld, toont de scherpe beschouwer duidelijk Pavley's trekken. En hoewel ik op dit blog slecht een schets toon waarbij haar arm om zijn hals is geslagen, zie je bij de friezen dat er twee versies gemaakt zijn. Een met haar hand op zijn dij, een met haar hand in zijn hals. En na gespit op de site van 't Cedar Rapids Museum of Arts Iowa - waar na Malva's dood de complete bas-reliëf reeks naartoe is gegaan - blijkt dat mijn theorie klopt: er moeten bij de fotoshoot van alle twee de versies foto's gemaakt zijn, want er zijn ook twee bas-reliëf variaties! (Zie fries 5 & 6 rechts, het meest linkse tafereel op fries 1, en laatste tafereel op fries 2)
Volgens maitre Rodin, die de realisatie van het complete Bacchenale Russe op ware grootte niet zou beleven (5e foto rechts), was het echter een prachtig kunstwerk. "Van een klasse zoals alleen de Grieken het maakten," zo wist Malvina zich in haar memoires veertig jaar later nog te herinneren...
Waarom al die drukte om zo'n beeld, vraag jij je wellicht af... Nou na de dood van Rodin in 1917, werd Malvina, die een intense band met hem had onderhouden (ze schreef hem ruim 90 brieven), verzocht om medewerking bij de afwikkeling van zijn nalatenschap.
Mede als waardering daarvoor verscheen in 1919 een 1.75 mtr. hoge versie van het beeld uit 1917 in het Parijse Jardin du Luxembourg, en hier links zie je Malvina en Léonce Bénédite (curator Musée Rodin) bij de officiële presentatie ervan.
Eind goed al goed, hoor ik je al zeggen.. Een prachtig eerbetoon toch? Een grootse hommage aan drie gedreven kunstenaars; aan Malvina, Pavlova en Mordkin... Mijn liefje wat wil je nog meer?
Wél... in de eerste plaats gingen de nazi's met dit laatste beeld tijdens de bezetting er al voor het oude metaal mee aan de haal, waarmee 'n flinke hap uit die hommage weggepoetst werd!
En als goede tweede dienen wij ons af te vragen waar we als beschouwers van Malvina Hoffmans artistieke nalatenschap nu in feite naar kijken, en daarbij doel ik niet op haar eerste 'Bacchanale Russe gerelateerde dansbeeldjes uit 1910 & 1911' (zie boven), maar op alles wat als gevolg van die fotoshoot is ontstaan...
Staren we dan naar een interpretatie van een dansende Pavlova met Mordkin, of toch eigenlijk meer naar een Pavlova met Pavley? Dat is de vraag waar ik hier luid en duidelijk aandacht voor vraag!
Rechts zie je elf gelakte bas-reliefs in art-deco stijl... Wie mij kan overtuigen er het duo Pavlova & Mordkin (zie begin van 't blog) in te zien, kan direct een fles wijn komen halen! Wat voor iedereen toch duidelijk zou moeten zijn, is dat het geposeer voor die fotoshoot niet uit niets kon ontstaan, maar het resultaat was van vele optredens samen, anders had het er zo nooit uit kunnen zien!
Werp een scherpe blik op de elegante benen, en je bent verkocht! Hier geen wat 'grove' Mordkin, die met haar danst, maar Andreas Pavley die naast zijn Enrico Cecchetti ballettechniek, jeugd, kracht en ook toen al zoveel sensualiteit uit wist te stralen, dat het er nu nog vanaf spat!
Zou Malvina het zich hebben gerealiseerd, dat ze 15 jaar na de première, zich in haar expressie liet inspireren door een zo duidelijk 'andere Mordkin?' Ze werkte vaak naar model, en persoonlijk denk ik van niet. Veel te veel onder de indruk van het 'Handelsmerk Pavlova,' lijkt mij. Haar echtgenoot Victor Dandré wist als geslepen Russisch aristocraat en haar impresario zijn schepping uitstekend aan de man te brengen: naar verluidt stierf ze als rijkste ballerina ooit!
Met de conclusie dat Pavley duidelijk te mooi was om naast haar te staan, heeft Pavlova hem dermate grondig uit de ballethistorie weg weten te poetsen, dat ook heden ten dage zonder uitzondering bij elke publicatie rond Malvina's Bacchanale Russe - geen gezaghebbend Amerikaans museum uitgezonderd - automatisch gerefereerd wordt aan Mikhail Mordkin; naar mijn bescheiden mening dus bepaald niet terecht!
Niet alleen trok Andreas op de bühne de spotlights teveel naar zich toe naar haar zin, het was ondanks zijn naam ook geen Rus. Voor dat bekend werd - hij deed aan boord van de Kaiser Wilhem II in haar ensemble er al heel open over - ging ze liever op veilig; koos voor Laurent Novikoff en als het zo uitkwam Alexandre Volinine...
Wie heden er een naslagwerk op na slaat of op internet zoekt, belandt zoekend naar Andreas Pavley steevast bij Henk van Dorp de Weijer, een Hollandse jongen die rond het begin van de vorige eeuw ervoor koos om danser te worden. De gegevens zijn dermate vaag en zo tegenstrijdig dat ruim een halve eeuw terug Bert Westra, die o.a. in het periodiek Dansbulletin schreef, er een artikel aan wijdde en dat afsloot met de vraag: Wie gaat het raadsel rond Henk van Dorp de Weijer ooit oplossen?
Wel, uw blogschijver lukte het, was zelfs van plan met een biografie te komen, maar tegendraadse krachten uit het toenmalig Nederlands Instituut voor de Dans en het Theaterinstituut Nederland - nu beiden ter ziele - staken daar op kinnesinnerige wijze een onoverkomelijke dikke stok voor, helaas...
Maar blogvolgers, bij voldoende belangstelling, kom ik t.z.t. zeker op onze Henkie, op onze klassieke danser van internationale allure, op de ster waar we trots op zouden moeten zijn, terug!
En met Pavley zijn we, niet alleen aan het eind, maar als blog over het 'Artistieke herenliefdecircuit rond Belle Époque & Interbellum,' ook weer keurig op ons uitgangspunt beland! Naar ik hoop hebben mijn volgers van de bruisende en kleurrijke opgewektheid ervan dusdanig genoten, dat naar de terugkeer van 'Van Code Penal, § 175 en meer... deel II' als item voor het volgende blog, nu reeds reikhalzend uitgezien wordt!
Ps: vlak voor het lanceren van dit blog bekroop me - er plots scherp van bewust meer in de danshistorie thuis te zijn dan de meeste van mijn volgers - toch de drang er als een 'ter zijde' nog wat informatie aan toe te voegen!
Betreffende de mannelijke toneeldanser eind 19e en begin 20ste eeuw:
Het doorsnee publiek zag deze figuur toch als de persoon die de ballerina op de achtergrond assisteerde bij alle 'kunstzinnige' capriolen die zij op het toneel vertoonde. Als rol zichtbaar in de verhalende mime scènes, maar in de dansante scènes voornamelijk voor het til- en liftwerk 'terughoudend' aanwezig. Werd er van de ballerina al het nodige aan tot pikanterieën uitnodigende lichaamsdelen getoond, uiteraard tot vermaak van de heren, van de danseur werd dit bepaald als onkies ervaren. Indien hij al een maillot droeg, dan hing daar een kruis bedekkend kledingstuk tot de bovenste helft van de dij overheen. Danseurs die zich op de bühne te feminiene gedroegen werden als weerzinwekkend gezien. Vandaar dus dat de - nu naar onze ogen wat lomp - maar voor het publiek van toen stoer en mannelijk overkomende Mordkin zo werd gewaardeerd!
En wat betreft de persoon Anna Pavlova:
Haar eigen twee danseurs Volinine en Novikoff, je ziet ze hier rechts, waren bij het welhaast dierlijk enthousiasme van Pavley vergeleken duidelijk van een bedaagder niveau. Precies de reden dat Pavlova ze naast haar kon velen!
Dat beide heren in de toenmalige pers als haar partner positief werden beoordeeld, zegt daarentegen weinig als we voor ogen houden dat er nauwelijks referentiekader was. Over Pavlova werd bijvoorbeeld door de hogelijk gewaardeerde Arthur Applin (Londen 1910) zeer lyrisch geschreven, terwijl hij tot dan alleen fictie schreef (The Priest of Piccadilly, The Dog with the Woman's Eyes 1909/1910), om bij de komst van Pavlova zich plots als dé recensent van het Russisch ballet te afficheren...
Hoewel niet eenvoudig, is het dus naar mijn idee zaak het vooral niet uit de context te halen; het trachten te beoordelen door de bril van toen...
Hetzelfde geldt voor Malvina's ontmoeting met Pavlova, op theevisite bij het echtpaar Kahn. Ze noteert in haar dagboek: "De fragiele, bleke elf komt de kamer binnen - gekleed in zwart met vurig flitsende ogen, onverwachte bewegingen... Een nerveus, ademloos Frans gesprek. Eenvoudig, authentiek, innerlijk geïnspireerd, een kind van de natuur, een groot kunstenaar dat is me meteen duidelijk. Ik observeer haar, zoals een panter zich in een struikgewas verschuilt en een vogel observeert. Elk gebaar laat zijn sporen na op mijn gevoelige plaat. Vanaf nu moet ik een filmrol worden om eindeloze, vluchtige indrukken en karakteristieke bewegingen vast te leggen...
Pavlova speelde ook privé als het uitkwam stevig theater, speelde 'madame..' en Malvina raakt van de kook, laat zich inpakken door haar zo 'gekunstelde etherisch ballerinagedrag.' Laat zich zeker niet als enige overdonderen door het de vorige eeuw binnenstormende 'Russische balletheater,' en bij wie gebeurde dat niet in die tijd? Was er dan wel zoveel anders te zien als vergelijkingskader? Nee natuurlijk! Vrijwel niets!
Het was een eerzuchtige harde vrouw, die toen Pavley naïef tijdens een treinreis trots recensies en foto's van optredens voor zijn contract bij Pavlova aan collega's liet zien, zij ze ongeïnteresseerd wegwuifde. Kijken we naar haar tijdens de fotoshoot, dan zien we dat ze haar mimiek als bij een 'knop' naar believen aan en uit kon draaien. Ergens in de twintiger jaren tijdens een voorstelling in het Haagse Kunsten en Wetenschappen, stond de dochter van bloemist Doppenberg achter het toneel, waar het personeel van haar vader een enorme kerstboom vol met pakjes aan het opbouwen was. Als kind viel het Wally op hoe Pavlova - die dus voorbereidingen trof om delen uit de Notenkraker te dansen - onmogelijk hard als een feeks tekeer ging. Dit niet alleen tegen haar vaders knechten, maar vooral tegen 'haar' meisjes, die met bebloede spitzen klagend aan stangen hingen om hun pezen te rekken, zo vertelde ze mij in de late tachtiger jaren tijdens een interview...