Van Code Pénal, § 175 en meer... Deel II 

Heb je Andreas Pavley, ofwel Henk van Dorp de Weijer, waar blog 8 zo uitbundig mee eindigde af en toe ook nog op 't netvlies? Bij je blogschrijver 'als een bevroren silhouet in zijn ooghoek' in ieder geval wel, en daar er zeer positieve reacties op zijn binnengekomen keert Andreas ook zeker weer terug!

Maar lieve volgers, met de verbanning van Napoleon naar St Helena zijn we op blog 7 in het begin van de 19e eeuw blijven steken, dus eer we in de buurt van die anarchistische uitgever Adolf Brand (en dit terzijde: Pavley en hij waren tijdsgenoten. . .) zijn beland hebben we nog wel wat hobbels te gaan. Voor mij overigens ook een van de aardigste aspecten van het Elisarion-boysblog, dat personen of thema's die ik hier toon in de spotlights vroeg of laat op een andere plek in t Grote Geheel vaak weer aanknopingspunten blijken te zijn! Lijntjes trekken, van kapstok naar kapstok, verbindingen zien; mijn lust en mijn leven...  

Echter bloglezers met dat gemijmer komen we er niet! Napoleon had Europa enigszins ontredderd achtergelaten, wat schrijf ik: enigszins? lees maar rustig compleet! en waren wij Hollanders met de blauwdruk voor een nieuwe constitutie, die regent Van Hogendorp rap uit z'n mouw bleek te schudden al weer vrij snel met een gloednieuwe Willem I als Soeverein Vorst 'onder de pannen,' om bij onze oosterburen uit die zo groteske versnippering aan tientallen staatjes, mini vorsten- en hertogendommetjes, vrijsteden en andere curiosa een eenheid te smeden, dat was wel even andere koek!         

Dat was dus zo'n beetje het justitiële drijfzand waar we in ons land en bij Duitstalige buren wat de herenliefde betreft in dwaalden. Was het met instemming van beide partijen, boven de veertien en achter de voordeur, dan werd je niet meer veroordeeld tot 'blakening gevolgd door langzame wurging aan de paal, op zijn minst dertig jaar eenzame opsluiting, verbanning' of nog treuriger varianten erop.

Een hele verbetering, toch? Jazeker dat was het, alleen meer het gevolg van gebrek aan overeenstemming onder de politieke stromingen om tot vervangende wetgeving te komen, dan dat ze het van harte zo vonden, en dus van weliswaar langdurige maar toch tijdelijke aard. Er bleef aan die vorm van aantrekkingskracht tussen mensen een smet kleven, wellicht nog het best vergelijkbaar met het Crimen Nefandum van de eeuwen ervoor.

De Onnoembare Zonde, zoals het binnen De Kerk uit angst op navolging letterlijk uit het menselijk bestaan dood was gezwegen als iets dat niet bestond. Langs diezelfde zonde die wettelijk dan wel geen zonde meer was, werd nu heen gekeken alsof men het niet zag. En etterde het als een steenpuist door het wegkijken heen, dan werd het door dienstkloppers bij justitie naar hartelust vervolgd zover als dat mogelijk was.     

Hendrik Swellengrebel, vrederechter uit Maarssen, afkomstig uit hogere kringen (één der verdachten, ook lid van sociëteit Sic Semper) ging als enige in hoger beroep en werd uiteindelijk vrijgesproken. De hier door Provó Kluit gehanteerde methode bleef in grote lijnen de standaard aanpak voor onze doelgroep gedurende de rest van de 19e eeuw. Sodomie was dan wel uit de strafwet, maar wie het praktiseerde was vogelvrij, of je moest van wel héél edele geboorte zijn, dan kwam er uiteraard geen methode Provó Kluit aan te pas...           

Een snel verveelde onrustige jongen, kroonprins Willem, geheel stil om hem was het nooit. Als jonggehuwden in 1816 residerend in Brussel walmt er al een constante roddelwolk rond het paleis. Bijvoorbeeld dat hij het bewind van zijn vader met gelijkgezinden omver trachtte te werpen of gevraagd was om koning van België of Frankrijk te worden, en na in 1840 tot koning gekroond, in Den Haag dat hij scharrelde met bedienden... Dit laatste is dan overigens in familiekring al geen echt nieuwtje meer, want chantagebrieven waarin hem voorgesteld werd de openbaring van zijn losbandige leven af te kopen vielen al decennia eerder op de Oranje mat. Zoals die in 1819, ter grootte van fl. 63.000,- waarvoor hij noodgedwongen steun bij zijn vader moest zoeken.

En of Guillot nu zo naïef was, zich in zijn huwelijkse staat dodelijk verveelde of er gewoon koninklijk 'maling' aan had, erg discreet ging het allemaal niet. Zo klaagt baron von Maltitz als Russische ambassadeur in een brief aan graaf von Nesselrode (Russiche minister BZ) over de omgang van Willem met de dandy Pereira (waar de frivole vorst blijkbaar zo van in de wolken was, dat hij er bij zijn kleer- en schoenmaker een onbegrensd krediet voor had geopend): “Vaak ook hebben ze samen gesoupeerd, têtê-â-têtê, in het kabinet van de prins en daar gewaakt tot 3 uur ‘s nachts...”

In het koffiehuis van Joseph Daamen aan de Haagse Dagelijkse Groenmarkt gaat hij over de tong, is het voor die tijd wel zeer vrijzinnige liefdesleven van de vorst nog al eens het gesprek van de dag, circuleerden er briefjes waar op een ervan, zo vertelde Daamen aan al zijn vrienden, Willem verklaarde dat hij ene 'Peter Jansen beter liefhad dan de mooiste vrouw in zijn koninkrijk...’ Voor die tijd werden kleine fortuinen betaald om “bepaalde schandelijke en onnatuurlijke lusten van ZKH,” zoals ze door de minister van justitie Cornelix Felix van Maanen zo keurig werden omschreven, maar vooral onder de pet te houden, en naar het schijnt zouden diverse groepjes afpersend gebroezem met 'n enkele reis richting koloniën van hogerhand weggewerkt zijn. 

Ik werd de ontvangstkamer aan de Kneuterdyk binnengeleid en na een inleidend (..) gesprek pakte hij voorzichtig mijn hand en drukte die met een vreemde, trillende nervositeit, alsof ik de hand van een verliefde, wellustige vrouw vasthield: "Luister, Jansen," zei de koning; "wees ervan overtuigd dat je een slimme en goede man bent, en ik mag je erg graag;" en, me dichter naar zich toe trekkend, kuste hij me en fluisterde: "Geloof me, Jansen, ik kan van jou een staatsman maken, en een groot staatsman bovendien; en kijk eens, Jansen, ik zal je een onderscheiding op je borst geven" - (hij drukte me nu tegen zijn hart en kuste me nog inniger dan voorheen) - "en als je het mooi vindt" - (en hier was hij, zwaar ademend, de onderscheiding (..) op zijn borst aan het losmaken) - "kun je dit hebben; kom, Jansen - kom, doe wat ik wil." Na deze woorden te hebben gezegd, stak hij zijn hand naar voren, en" -

"Wegwezen!" zei ik. 'Heb nooit meer de brutaliteit om mijn drempel over te stappen." Maar hij vouwde zijn handen en nam een ​​biddende houding aan (..): "Ik ben onschuldig; ik ben niet gevallen; de poging is gedaan, maar ik heb weerstand geboden; dat is alles. Ik zweer dat ik onschuldig ben aan het misdrijf. Help me, sta me bij; ik ben verloren als u het niet wilt doen, en u kunt het in een minuut doen. Een paar regels van uw handschrift zullen me redden."

(..) hij haalde een brief uit zijn zak, gericht aan Zijne Majesteit Willem II (..) met de mededeling dat als hij zich de volgende maandag bij het koninklijk paleis zou melden en vóór twaalf uur die dag geen (..) vijftienduizend gulden zou ontvangen, hij (..) alles wat er tussen hen was besproken openbaar te maken. Hij verzocht mij er slechts aan toe te voegen dat ik aan zijn wensen (..) tot de publicatie zou voldoen. Ik geloofde (..) de man; en (..) kreeg (..) medelijden met hem. Ik (..) schreef onder Jansens handtekening (..): "Tenzij het slachtoffer van koninklijke harteloosheid geholpen wordt, zal ik de zaak onmiddellijk openbaar maken - E. MEETER." 

Van de genoemde memoires van Eillert Meeter, in Engeland gepubliceerd nadat hij uiteindelijk definitief het land uit was gevlucht, vind je in m'n Biep de betreffende hoofdstukken in een verkorte pdfversie, samen met een link voor diegenen die het in zijn geheel willen lezen. Twijfelaars aan de betrouwbaarheid wijs ik er op dat recente research in het Koninklijk Archief diverse van Janssens brieven opgeleverde, ook tonen de vele op voorhand al vast te stellen juiste details van de memoires aan, dat het - zoals tot voor kort- als goedkope roddel wegwuiven afbreuk doet aan de grote historische waarde ervan.  

Wat ik er als blogschrijver zelf van vind? Wel, Guillot komt in mijn ogen hier uit de verf als man, die mede door weinig om handen te hebben, zijn hongerigheid naar jongemannen niet goed kon beheersen. En bepaald niet 'bi' zoals algemeen wordt gesteld, maar zonder meer gay. En daar een van zijn bevriende studiegenoten zich volgens de bronnen openlijk met een entourage van 'herenliefde bedienden' omringde, durf ik de conclusie wel aan - zoals in het begin van dit blog ook geopperd - dat die gevoelens er van jongst af aan waren.

En voor dat een volger vraagtekens plaatst bij de noodzakelijkheid om die 'Petrus Janssen affaire' zo tot in detail uit de doeken te doen: zoals we nog gaan zien in het laatste deel van dit blog had de mogelijkheid om Guillot ermee onder druk te zetten vergaande politieke gevolgen, dus mijn antwoord is volmondig ja!                       

In Den Haag waren het de liberaal mr. Dirk Donker Curtius en de pamflettist Jhr. Adriaan van Bevervoorde, die in 1848 in navolging van Frankrijk (waar koning Louis-Philippe net was gevallen) en de revolutionairen in Saksen, Baden, Württemberg en Pruisen, volksopstanden organiserend de politieke kar trokken. Donker Curtius ging de iets liberalere visie van Willem II na de machtsovername van zijn papa in 1840 niet ver genoeg, koos daardoor partij voor Eillert Meeter en van Bevervoorde die achter de bladen Asmodée en De Burger zat (DC verdedigde hen niet alleen voor de Hoge Raad, ook schreef hij artikelen in hun kranten).

(Jan Waldeck, Haagse commissaris, tekende in 1845 op dat DC samen met EM naar Scheveningen reed om daar onder het genot van veel drank revolutionaire plannen te smeden. Volgens hem wilden de twee het bewind van koning Willem II omverwerpen, waarbij Eillert Meeter onder het volk zieltjes zou winnen en Donker Curtius aanhang zou zoeken binnen de gegoede burgerij...). 

Met financiële steun van Donker Cortius, bracht Van Bevervoorde (die dan wel Jonkheer was, maar arm als een luis boven het koffiehuis De Gouden kroon van Joseph Daamen woonde, waar de plannen werden beraamd en die met zijn broer er groot aandeel in had) met kornuiten volgens de Amerikaanse zaakgelastigde ruim 8000 volkse opstandelingen op de been, die op 15 en 16 maart 1848 joelend, met flambouwen zwaaiend en begeleid door toeter en trom, door de Haagse straten trokken, richting het paleis van de koning.

(Deurwaarder B. León (..) zorgde dat die avond het werkvolk van ijzergieterij en -pletterij Enthoven in beweging zou komen, (..) waar Donker Curtius tegen sprak: “Het kan toch geen kwaad als er hier en daar bij de ministers, die nog altijd niet waren vervangen, eene ruit ingeworpen werd...” zo noteerde de aanwezige jonge arts Evers later. Het volk scandeerde leuzen, als: “Leve de Koning! Weg met de ministers!” en “weg met Van Hall!" (minister WF), Daamen jutte de kinderen op om “Leve Van Bevervoorde! Leve Asmodée! en Leve de hervorming!” te roepen). 

En Guillot, hoe reageerde hij op die plotselinge druk? Wel... in zijn troonrede van 1847 had de geplaagde vorst al toezeggingen gedaan voor grondwetsherziening. Op de dag dat die voorstellen tot aanpassing werden ingediend, begin maart 1848, bromde de bedlegerige politicus Jan Heemskerck tegen zijn bezoek (zijn vriend en de latere minister van oorlog onder Willem III A.W.P. Weitzel): "als de koning daarbij blijft kan hij even goed zijn biezen gaan pakken als Louis-Philippe het heeft gedaan...”

Op 13 maart deed Willem met het idee zijn geliefdheid bij het volk te bestendigen nog een knieval door te komen met 'ruimere consessies,' waarop zijn van niets wetende ministers getergd aankondigden en masse hun ontslag in te dienen. Op 19 maart schreef Provó Kluit (ken je hem nog, die 'de-wet-is-de-wet-scherpslijper' uit het begin van dit blog?) als inmiddels Amsterdamse politie directeur aan de minister van justitie: 

“Volgens mijne informatie schijnt er een denkbeeld te bestaan, dat de Heeren Andringa de Kempenaar en Generaal Nahuys, op het oog zouden hebben om personen uit de mindere klasse alhier, in beweging te brengen om soortgelijke manifestatiën te maken, als te ’s Gravenhagen hebben plaats gehad.” Provo Kluit kon niet bevestigen of deze geruchten waar waren, maar wel benadrukte hij de minister dat “dergelijke demonstratiën door elke invloed voorkomen dienen te worden...”

Op 23 maart sloeg met wat geschiedenis zou maken als het 'Glazenmakersoproer' ook in Amsterdam de vlam in de pan, sneuvelden er ruiten, liep het hier en daar behoorlijk uit de hand, en trok de muitende meute zelfs op richting de burgemeesterswoning waar de zich ingesloten voelende Provó Kluit van benauwdheid twee revolvers trok, en een schot loste... (Als dank voor zijn heldhaftigheid volgde later zijn benoeming voor De Hoge Raad)

Die zo plotsklapse demonstraties maakten op de elite een overweldigende indruk. Jan Baptist van Son, minister van Katholieke Eredienst, pende in zijn dagboek: “ 't herinnerde mij onwillekeurig op dat ogenblik aan dagen in juli en augustus te Parijs in 1792; aan Priamus Hof na de inname van Troje.” Er zouden volgens van Son om plundering of erger te voorkomen zelfs plannen hebben gecirculeerd voor een burgerwacht.

Kamerheer Makay, in deze explosieve dagen dinerend aan het hof, tekende op uit Guillot's mond: 

“Dat hij nu door de demonstraties gezien had hoezeer men meer verlangde... Dat Duitsland, zelfs Weimar, ook zo woelde..." Zelfs Anna Paulowna gaf met de woorden “Er zijn momenten waarop hij grote besluiten neemt... Je moet het moment goed kiezen... De positie van de koning is erg moeilijk...” haar kamerheer blijk van een mening. De volgende de dag sprak de Willem tijdens het diner tegen de dan weer aanwezige minister: “Van Son, wat is er veel gebeurd sinds eenige dagen!” 

Dat Guillot zwaar onder de indruk is van wat er tijdens die dagen buiten zijn paleis aan oproer plaatsvond, is glashelder. Tevens tonen zijn woorden aan dat hij zich ervan bewust was dat er stappen dienden te worden gezet, dat om met Anna Paulowna te spreken: gekozen moest worden voor het goede moment... Daarnaast blijft hier buiten beeld dat het niet slechts die druk was die hem tot stappen maande, maar eentje bovenop de druk die er constant gedurende de laatste jaren al was, de druk als gevolg van zijn chatagegevoeligheid. Een druk die hij trachtte te doorbreken door zich te ontspannen, te ontspannen met jongere mannen, waardoor hij in de schier vicieuze cirkel van 'het ene probleem met het andere alleen maar erger te maken' was beland...         

Op 16 maart, dus nog ruim een week voor het Amsterdam oproer, grapte Willem luchtig tegen de gezanten van Oostenrijk, Engeland, Rusland en Pruisen dat hij in vierentwintig uur van "trés conservatif trés liberal" was geworden. Diezelfde dag kondigde hij aan Thorbecke en Donker Curtius voor de grondwetscommissie te willen benoemen, met speciaal voor de laatste een positie als minister van Justitie. De officiële opdracht voor de beide politieke zwaargewichten volgende de volgende dag.  

Tijd voor een conclusie?

Terugdenkend aan mijn Mulo jaren, meen ik mij te herinneren dat Roel Wuitte, die heel modern geschiedenis zonder jaartallen gaf (wat ik later als een gemis heb ervaren), ons trachtte bij te brengen dat het Thorbecke was die de parlementaire democratie in ons land vorm heeft gegeven. Gezien het bovenstaande denk ik nu reeds te durven stellen dat Dirk Donker Curtius daarbij op zijn minst een gedeelde eerste plaats heeft verdient en denkelijk Thorbecke bij nader onderzoek zelfs van zijn troon stoot.

Ook Eillert Meeter dit tot voor kort het predicaat chanteur - roddelaar opgeplakt kreeg, verdient zeker eerherstel, en ik durf de stelling wel aan dat het meeste wat hij Peter Janssen laat zeggen op waarheid berust. Onze prins Guillot beleefde waarschijnlijk zijn beste jaren 'met de boys onder elkaar,' gedurende zijn studie, latere opleiding en als Wellingtons adjudant in het leger; op wat latere leeftijd werd het snakken naar een gewillige jongeman hem fataal. Als nieuwe biografen nu schrijven dat hij 'vlug in paniek en beren ziend op de weg, ook snel bereid was zijn beurs te trekken en toezeggingen te doen,' dan kunnen we met wat we bij Meeter van hem hebben gelezen, de woorden van Peter Janssen gerust als waar interpreteren, en daar hou ik het op!         

De aantrekkingskracht die een vaak oudere man ervaart voor een jongere... het trok in dit blog meerdere malen voorbij. Daar ik mij voorstel dat er onder mijn blogvolgers zijn die zich afvragen of het toen in een dergelijke groepering dan slechts uitsluitend draaide om oppervlakkige lustbeleving, sluit ik dit blog af met een fragment uit een brief die ene Jan van Zaanen in 1826 schreef aan zijn vriend.   

Lieve beste Kees.... Ik bedank u voor de goede en lieven vriendschap die ik met u doorgebragt heb. Och lieve vriend het is maar voor een korte tijd geweest dat ik bij u geweest ben. Ik hoop dat het nog van lange duur zou mooge weese en dat ik nog eenmaal in uw armen mag liggen. Och, de leste kus welke ik van en ik u gaf, zit nog in myn ziel. Tot heden toe, beste, denk ik over u. De twee nagte en drie dagen ben mij al langer gevallen dan de 12 dagen dat ik hier in Amsterdam in het midden van u was. Lieve, houd u goed.

Was getekend, Jan van Zaanen

De schrijver ervan was knecht op bruiloften en partijen, en de brief met twee andere in beslag genomen bij de geadresseerde Kees Cornelisse, koopman te Amsterdam, die was aangehouden voor schennis van de openbare eerbaarheid. KC was na veroordeling in hoger beroep gegaan. De brieven, gedateerd 15, 19 en 26 april 1826, bevinden zich in het archief van het Hooggerechtshof. (ARA HGH 395)          

Lieve blogvolger, normaal gesproken volgt hier al direct de aankondiging van het volgende blog, in dit geval dus het deel III rond hetzelfde thema. Daar op verzoek van lezers er tussen de delen I en II als divertissement het blog 'Over ene Malva en d'r Bacchanale' is tussen gekomen, gaan we voor het volgende deel op diezelfde wijze verder, al is tot op heden het onderwerp ervoor nog niet bekend.

Met warme groet: WF, je blogschrijver.