VAN KUNSTFOTOGRAFIE EN MEER... II

Een blog over Wilhelm von Gloeden en Wilhelm von Plüschow

Deel 3, gepubliceerd op maandag 30 maart 2026

 

 

Op het vorige blog gaf ik twee voorbeelden van de invloed van glasfoto's op de kunstenaarswereld, maar wie er echt naar zoekt vindt er veel meer. De eyeopener voor mij was Laurence Alma-Tadema, Engels kunstschilder van Hollandse huize, die, zo durf ik gerust hier te schrijven, het mede dankzij de glasfotografie in Engeland tot sir en tot wereldfaam wist te schoppen. Foto's die hij nogal 'ns kocht op zijn reizen door Italië, veelal van objecten uit de Romeinse periode, het genre waarin hij zich als schilder specialiseerde, en vaak genomen in en rond Pompeii door onze Wilhelm von Plüschow. Want hoewel ik het tot nu alleen over zijn naaktfotografie had (waarover later meer) deed von P. bij tijd en wijlen ook landschappen en historische architectuur.          

Met deze kennis is het voor historici natuurlijk verleidelijk om An Exedra, het schilderij rechts en door sir Laurence in 1869 voltooid, te zien als het gevolg van von Plüschow's foto in sir L's bezit, van de Mamia tomb hieronder. Als boeiend feit over Alma-Tadema tref je het in prestigieuze publicaties. Zo ook in de fraaie uitgave bij een expositie over de schilder in 1997 in het Van Gogh Museum op pag. 155, waar gesteld wordt dat de foto van von P. waarschijnlijk het uitgangspunt voor het schilderij geweest is.

In deel 2 van dit blog schreef ik het al: von P. maakte in 1872 zijn entree in Rome als handelaar in wijn. En terwijl A.T. An Exedra schilderde woonde, zich van geen tombe in Pompeii bewust, onze toekomstige fotograaf als zeventienjarige nog bij zijn ouders in Mecklenburg. Zijn Pompeii opnamen zijn zoals het stempel op de achterzijde in vuurrood vermeldt: "Guglielmo Plüschow, Napoli, 2e rampa di Posillipo N. 55 (a Mergellina)," dan ook van tijdens zijn verblijf in Napels, jaren later, rond 1890!   

Is dit zo belangrijk, vraag jij je misschien af... nou ik denk van wel. Kunsthistorici vragen zich in hetzelfde boek meermalen af in hoeverre die beroemde Laurence Alma-Tadema nu schilderde naar foto's. Wel, als ik de Pompeii serie vergelijk met zijn oeuvre, dan stel ik van niet! Die historische fotocollectie die hij aanlegde gebruikte hij als een rekwisietenkabinet waaruit hij de objecten koos om zijn taferelen mee te stofferen. Want hij mag dan wel als kunstschilder in zijn tijd bijna goddelijk zijn verklaard, commercieel was hij zeker! Als er vraag naar was en hij werd vorstelijk betaald, dan kwam er een zoveelste variatie op een reeds succesvol doek. Zo naar het eind van zijn carriere verscheen er een zeer herkenbare categorie werken die ik maar zal omschrijven als variaties op elegante jonge vrouwen of geliefden op een stralend wit marmeren bank tegen een helder lichtblauwe hemel en het diepblauw van de middellandse zee. Zoals bijv. het hieronder afgebeelde "Amo te, ama me," (Ik houd van jou, houd ook van mij), gemaakt in 1881 voor Henry Marquand, een puissantrijk New Yorks bankier. 

Alma-Tadema's publiek smulde van zijn zoete romantiek, van zijn met een snufje weemoed doordrenkte in een historisch Romeinse setting geplaatste taferelen. En sir Laurence wist wat er van hem werd verlangd, waar zijn publiek voor wilde betalen en speelde er probleemloos op in. Geheel in de lijn dus van onze beide neven, die zoals we nog in een later blog zullen zien graag leverden waar vraag naar was al gaf dat met hun voor die tijd gewaagde opnamen wel de nodige trammelant...         

Aan het begin van dit blog schreef ik dat vrijwel het eerste wat ik van onze fotograferende neven zag, mij direct aan Alma-Tadema had doen denken, en het aardige is dat het met betrekking tot sir Laurence tot nu juist von P. was die in dit 3e blog ter sprake kwam, terwijl de bewuste foto (zie onder) toch door neef Wilhelm von Gloeden werd gemaakt. En rekening houdend met zijn publiek maakte óók von G. er diverse varianten van... 

Als interessantigheidje wil ik hier niet onvermeld laten dat sommige van Alma-Tadema's schilderijen in Hollywood als uitgangspunt hebben gediend voor de imposante decors van spektakelfilms als Cleopatra, Spartacus etc.  

Als mogelijk voorbeeld hier links A Roman Art Lover, door sir Laurence geschilderd in 1870.

Onze beide fotograferende neven - in wezen voorlopers van de latere speelfilmmakers - zouden indien ze ervan hadden geweten er zeker trots op geweest zijn... 

 

En sir Laurence Alma-Tadema, wat zou hij er van hebben gevonden? Gezien zijn grote commerciële talent zal zijn eerste vraag waarschijnlijk iets geweest zijn van: "en wat levert het op...?"   

 

En dan als laatste voorbeeld van de invloed van hun foto's op het werk van anderen en als voorlopige afsluiting van dit blog; terug naar de naamgever: Elisarion, of zoals hij werkelijk heette Elisàr von Kupffer, die ergens rond 1910 dit geheel rechtse portretje schilderde van zijn zo innig geliefde Fino... 

Links ervan een foto van baron Wilhelm von Gloeden. En daar Elisàr rond diezelfde tijd door Italië reisde, Pompeii bezocht en hartstochtelijk in jongens geïnteresseerd was, zie ik hem glurend door mijn wimpers al schilderend naar die foto kijken...   

Hoewel onze fotograferende neven zeker weer terugkeren, las ik om de interesse gaande te houden voor nu een pauze in om samen met mijn volgers voor het volgende blog (no. 4) een kort zijspoor naar Elisàr von Kupffer te bewandelen...   

In mijn blog 4, van vrijdag 10 april 2026, meer over hem. Nieuwsgierig? Klik hier!